Markaziy Osiyoda Arab Xalifaliklari Hukmronligi: Iqtisodiy Yuksalishning Sirli Jihatlari Qanday Ochiladi?

Umaviylar va Abbosiylar davrida Markaziy Osiyoning zabt etilishi, siyosiy tuzilmasi va misli ko‘rilmagan iqtisodiy yuksalishining chuqur tahlili.

Arab xalifaliklari – Umaviylar (661-750 yillar) va Abbosiylar (750-1258 yillar) – hukmronligi davri Markaziy Osiyo tarixi uchun burilish nuqtasi bo'ldi. Bu davr nafaqat mintaqaning siyosiy xaritasini o'zgartirdi, balki uning iqtisodiyoti, madaniyati va ijtimoiy hayotiga ham chuqur ta'sir ko'rsatdi. Ushbu tezisda Markaziy Osiyoning arablar tomonidan bosib olinishi, o'rnatilgan siyosiy boshqaruv tizimi va eng asosiysi, ushbu hukmronlik davridagi iqtisodiy holat batafsil ko'rib chiqiladi.

Asosiy Qoidalar

Ipak Yo'lining Tiklanishi: Arab hukmronligi Markaziy Osiyoni jahon savdo tarmog‘ining markaziga aylantirib, Buyuk Ipak Yo‘lining qayta jonlanishiga va misli ko‘rilmagan iqtisodiy faollikka olib keldi.
Islomiy Iqtisodiy Institutlar: Yangi moliyaviy tizimlar, soliq siyosati va shaharsozlikning rivojlanishi mintaqa iqtisodiyotini tubdan o‘zgartirdi va "Islom Oltin Asri"ga zamin yaratdi.
Madaniy va Siyosiy Transformatsiya: Harbiy fathlardan so‘ng, siyosiy boshqaruvning o‘zgarishi va islomlashuv jarayoni Markaziy Osiyoning ijtimoiy-iqtisodiy landshaftini qayta shakllantirdi, bu esa uzoq muddatli ta'sir ko‘rsatdi.

Markaziy Osiyoning Arab Xalifaliklari Tomonidan Bosib Olinishi

Markaziy Osiyoning arablar tomonidan fath etilishi VII asr oʻrtalarida, Sosoniylar Eronining qulashi bilan boshlandi va bir necha o'n yilliklar davom etgan murakkab jarayon bo'ldi.

Umaviylar Davridagi Fathlar (661-750 yillar)

Rashidun xalifalari davrida ilk yurishlar boshlangan bo'lsa-da, Markaziy Osiyoni tizimli ravishda bosib olish Umaviylar xalifaligi davrida avj oldi. Xalifa Muoviya I (661-680) davrida, 674 yili arab qoʻshinlari Amudaryodan oʻtib, Movarounnahrga (Transoksiana) kirib kelishdi. Bu mintaqaning zabt etilishida Xuroson noibi Qutayba ibn Muslimning (705-715 yillarda noiblik qilgan) roli beqiyos bo'ldi. U Buxoro (709), Samarqand (712), Xorazm, Shosh (Toshkent) va Fargʻona kabi yirik shaharlarni egallab, mintaqada arab hukmronligini oʻrnatdi. Bu fathlar koʻpincha qattiq qarshilikka uchradi va mahalliy hokimlar bilan tuzilgan bitimlar orqali mustahkamlandi.

Arablar uchun vaqt qulay keldi: Gʻarbiy Turk xoqonligi zaiflashgan, Xitoyning Tang sulolasi esa Tibet imperiyasi bilan raqobatda edi, bu esa Markaziy Osiyo knyazliklarining tashqi yordam olish imkoniyatlarini cheklardi.

Abbosiylar xalifaligining kengayishini ko'rsatuvchi xarita. Bu davrda Markaziy Osiyo xalifalikning muhim qismiga aylangan.

Abbosiylar Davrida Nazoratning Mustahkamlanishi (750 yildan so'ng)

750 yilda Umaviylar agʻdarilib, hokimiyat tepasiga Abbosiylar keldi. Bu oʻzgarishda Xurosondan chiqqan Abu Muslim qoʻzgʻoloni hal qiluvchi rol oʻynadi. Abbosiylar Markaziy Osiyodagi nazoratni yanada mustahkamladilar. 751 yilda Talas vodiysida (hozirgi Qirgʻiziston hududida) Abbosiylar qoʻshini Xitoyning Tang sulolasi qoʻshinlari ustidan gʻalaba qozondi. Bu jang mintaqadagi Xitoy taʼsiriga barham berib, Markaziy Osiyoda arab-musulmon hukmronligini uzil-kesil oʻrnatdi va qogʻoz ishlab chiqarish texnologiyasining Gʻarbga tarqalishiga ham sabab boʻldi.

Abbosiylar davrida islomlashuv jarayoni tezlashdi. Umaviylardan farqli oʻlaroq, Abbosiylar arab boʻlmagan musulmonlarga (mavoliylarga) nisbatan bagʻrikengroq siyosat yuritdilar, bu esa mahalliy aholining islom dinini qabul qilishiga turtki boʻldi.

Siyosiy Boshqaruv Tizimi

Markaziy Osiyoda oʻrnatilgan siyosiy boshqaruv tizimi Umaviylar va Abbosiylar davrida oʻziga xos xususiyatlarga ega edi.

Umaviylar Boshqaruvi

Umaviylar davrida Markaziy Osiyo xalifalikning chekka viloyati sifatida boshqarildi. Poytaxt Damashqda joylashgan markaziy hokimiyat mintaqani Xuroson noiblari orqali idora qilardi. Boshqaruv asosan harbiy kuchga tayangan va mahalliy aholi ustidan qattiq nazorat oʻrnatilgan. Harbiy garnizonlar shaharlarda joylashtirilib, soliqlar yigʻib olingan. Umaviylar koʻpincha arablarning ustunligini taʼkidlab, mavoliylarni ikkinchi darajali fuqarolar sifatida koʻrishgan, bu esa baʼzan noroziliklarga sabab boʻlgan.

Abbosiylar Boshqaruvi

Abbosiylar hokimiyatga kelgach, poytaxt Bagʻdodga koʻchirildi. Bu Markaziy Osiyoning xalifalik hayotidagi ahamiyatini oshirdi. Abbosiylar Umaviylarga nisbatan markazlashgan va murakkabroq maʼmuriy tizimni joriy etdilar. Mahalliy zodagonlar va arab boʻlmagan musulmonlar davlat boshqaruviga jalb etila boshlandi. Masalan, Markaziy Osiyodan chiqqan Soʻgʻd hukmdorlari xalifaning amaldorlari etib tayinlandi. Xuroson xalifalikning muhim siyosiy va harbiy tayanchi boʻlib qoldi.

Biroq, Abbosiylar hukmronligining keyingi davrlarida markaziy hokimiyat zaiflasha boshladi va mintaqada Tohiriylar, Safforiylar, Somoniylar kabi yarim mustaqil mahalliy sulolalar paydo boʻldi. Bu sulolalar rasman Abbosiy xalifalariga boʻysungan boʻlsalar-da, amalda mustaqil siyosat yuritishgan.

Markaziy Osiyoning Iqtisodiy Holati (Asosiy Diqqat Markazida)

Arab xalifaliklari hukmronligi davrida Markaziy Osiyo iqtisodiyoti tub oʻzgarishlarni boshdan kechirdi. Mintaqa nafaqat siyosiy, balki iqtisodiy jihatdan ham xalifalikning muhim qismiga aylandi.

Chapda: Samarqanddagi qadimiy Siyob bozorining bugungi ko'rinishi, o'ngda: Ipak Yo'li bozorlarining tarixiy tasviri. Bu bozorlar asrlar davomida mintaqaning iqtisodiy yuragi bo'lib xizmat qilgan.

Savdo-Sotiqning Gullab-Yashnashi: Buyuk Ipak Yoʻli

Arablar hukmronligi ostida Buyuk Ipak Yoʻli qayta jonlandi va xavfsizligi taʼminlandi. Xalifalikning keng hududlari yagona siyosiy makonda birlashishi natijasida Sharq va Gʻarb oʻrtasidagi savdo aloqalari misli koʻrilmagan darajada rivojlandi. Markaziy Osiyo shaharlari – Samarqand, Buxoro, Marv, Urganch, Nishopur – xalqaro savdoning yirik markazlariga aylandi.

Asosiy Savdo Mahsulotlari

Bu shaharlar orqali Xitoydan ipak, choy, chinni idishlar; Hindistondan ziravorlar, qimmatbaho toshlar; Vizantiyadan shisha buyumlar, metallar; Shimoliy oʻlkalardan moʻyna, teri, asal, mum kabi mahsulotlar olib oʻtilgan. Markaziy Osiyoning oʻzidan esa paxta matolari, shoyi gazlamalar (ayniqsa, Samarqand kimxoblari), gilamlar, otlar, quruq mevalar, kumush va boshqa metallar eksport qilingan. Qogʻoz ishlab chiqarishning Samarqandda yoʻlga qoʻyilishi va uning Gʻarbga tarqalishi ham aynan shu davrga toʻgʻri keladi.

Qishloq Xoʻjaligining Rivojlanishi

Arablar hukmronligi davrida qishloq xoʻjaligi ham taraqqiy etdi. Amudaryo, Sirdaryo va Zarafshon vodiylari kabi unumdor yerlarda dehqonchilik rivojlandi. Mavjud sugʻorish tizimlari (ariqlar, kanallar, korizlar) takomillashtirildi va yangilari qurildi. Bu esa hosildorlikning oshishiga olib keldi.

Asosiy Ekinlar va Chorvachilik

Asosiy ekinlar bugʻdoy, arpa, sholi, tariq, paxta, kunjut, meva (qovun, tarvuz, uzum, oʻrik, anor) va sabzavotlar edi. Chorvachilikda, ayniqsa, yilqichilik, qoʻychilik va tuyachilik muhim oʻrin tutgan. Mintaqaning otlari oʻzining chidamliligi va tezligi bilan mashhur boʻlgan.

Shaharsozlik va Hunarmandchilik

Savdo va qishloq xoʻjaligining rivojlanishi shaharlarning oʻsishiga va hunarmandchilikning taraqqiy etishiga turtki boʻldi. Samarqand, Buxoro, Marv kabi shaharlar nafaqat savdo, balki yirik hunarmandchilik markazlariga ham aylandi.

Hunarmandchilik Sohalari

Toʻqimachilik: Paxta va shoyi gazlamalar ishlab chiqarish keng tarqalgan edi. Samarqand oʻzining kimxoblari bilan dong taratgan.
Kulolchilik: Yuqori sifatli sopol idishlar, koshinlar va qurilish materiallari ishlab chiqarilgan.
Temirchilik va Misgarlik: Qurol-yarogʻ, mehnat qurollari, roʻzgʻor buyumlari va zargarlik mahsulotlari tayyorlangan.
Shishasozlik: Murakkab naqshli shisha idishlar va buyumlar yasash rivojlangan.
Qogʻoz ishlab chiqarish: VIII asrdan boshlab Samarqandda qogʻoz ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilib, bu mahsulot butun musulmon olamiga tarqalgan.

Moliyaviy Tizimlar va Soliq Siyosati

Arab xalifaligi davrida Markaziy Osiyoda murakkab moliyaviy tizimlar shakllandi. Savdo operatsiyalarini osonlashtirish uchun cheklar (sakk) va pul oʻtkazmalari (havola) kabi vositalardan foydalanilgan. Yagona pul birliklari – oltin dinor va kumush dirham – savdo-sotiqni yengillashtirdi.

Soliq tizimi asosan ikki turdagi soliqdan iborat edi: musulmon boʻlmagan aholidan olinadigan jon soligʻi (jizya) va yer soligʻi (xiroj). Musulmonlar esa hosilning oʻndan bir qismi miqdorida ushr toʻlaganlar. Dastlab, islomni qabul qilish jizya toʻlashdan ozod qilgan, bu esa baʼzan xalifalik gʻaznasiga tushumlarning kamayishiga olib kelgan va soliq siyosatida oʻzgarishlarga sabab boʻlgan.

"Islom Oltin Asri"ning Iqtisodiy Ta'siri

Abbosiylar davri koʻpincha "Islom Oltin Asri" deb ataladi. Bu davrda ilm-fan, madaniyat va sanʼat bilan bir qatorda iqtisodiyot ham yuksak darajada rivojlandi. Bagʻdod va Markaziy Osiyo shaharlari oʻrtasidagi zich iqtisodiy va madaniy aloqalar mintaqaning umumiy taraqqiyotiga hissa qoʻshdi. Fathlar natijasida xalifalik elitasiga katta boyliklar va koʻplab qullar kelib tushdi. Konchilik (kumush, oltin, mis, qoʻrgʻoshin, temir, qimmatbaho toshlar) ham iqtisodiyotning muhim tarmogʻi edi.

Iqtisodiy Qiyinchiliklar

Shu bilan birga, Umaviylar davridagi harbiy yurishlar davlat resurslarini charchatgan. Ichki qoʻzgʻolonlar (masalan, Muqanna qoʻzgʻoloni), qabilaviy raqobatlar va baʼzan markaziy hokimiyatning zaiflashuvi savdo yoʻllariga va qishloq xoʻjaligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin edi. Shunga qaramay, umumiy tendensiya iqtisodiy oʻsish va farovonlikka yoʻnaltirilgan edi.

Umaviylar va Abbosiylar Hukmronligining Qiyosiy Tahlili (Markaziy Osiyo Misolida)

Quyidagi radar diagrammasi Umaviylar va ilk Abbosiylar davrida Markaziy Osiyodagi turli jihatlarni taqqoslashga yordam beradi. Ko'rsatkichlar 10 ballik shkalada baholangan (bu subyektiv tahlil bo'lib, mutlaq qiymatlarni ifodalamaydi).

Diagrammadan ko'rinib turibdiki, Abbosiylarning dastlabki davri Markaziy Osiyoda iqtisodiy rivojlanish, madaniy ta'sir va ijtimoiy integratsiya bo'yicha Umaviylarga nisbatan yuqoriroq ko'rsatkichlarga ega bo'lgan. Umaviylar davri esa ko'proq harbiy kengayish bilan ajralib turgan.

Arab Xalifaliklari va Markaziy Osiyo: Asosiy Yo'nalishlar Xaritasi

Quyidagi aqliy xarita Arab xalifaliklarining Markaziy Osiyoga ta'sirining asosiy jihatlarini umumlashtiradi, xususan bosib olish jarayoni, siyosiy boshqaruv, iqtisodiy holat va madaniy o'zgarishlarni qamrab oladi.

mindmap root["Arab Xalifaliklari va Markaziy Osiyo"] id1["Bosib Olish Jarayoni"] id1a["Umaviylar Davri (661-750)"] id1a1["Qutayba ibn Muslim Fathlari"] id1a2["Asosiy Shaharlarning Egallanishi
(Buxoro, Samarqand, Xorazm)"] id1b["Abbosiylar Davri (750 yildan so'ng)"] id1b1["Talas Jangi (751)"] id1b2["Islomlashuvning Tezlashishi va
Nazoratning Mustahkamlanishi"] id2["Siyosiy Boshqaruv"] id2a["Umaviylar Tuzilmasi"] id2a1["Markazlashuv (Damashq)"] id2a2["Noiblar (Valiylar) Orqali Boshqaruv"] id2a3["Mavaliy Siyosati (Arab Ustunligi)"] id2b["Abbosiylar Tuzilmasi"] id2b1["Markazlashuv (Bag'dod)"] id2b2["Inklyuziv Siyosat (Mahalliy Elita Jalb Etilishi)"] id2b3["Ma'muriy Tizimning Rivojlanishi"] id2b4["Keyinchalik Mahalliy Sulolalarning Paydo Bo'lishi
(Tohiriylar, Somoniylar)"] id3["Iqtisodiy Holat"] id3a["Savdo-Sotiq"] id3a1["Buyuk Ipak Yo'lining Qayta Jonlanishi"] id3a2["Yirik Savdo Markazlari
(Samarqand, Buxoro, Marv)"] id3a3["Eksport va Import Mahsulotlari"] id3b["Qishloq Xo'jaligi"] id3b1["Sug'orish Tizimlarining Rivojlanishi"] id3b2["Asosiy Ekinlar (Paxta, G'alla, Meva)"] id3b3["Chorvachilik"] id3c["Hunarmandchilik va Shaharsozlik"] id3c1["To'qimachilik (Ipak, Paxta)"] id3c2["Kulolchilik va Shishasozlik"] id3c3["Metall Ishlovi va Zargarlik"] id3c4["Qog'oz Ishlab Chiqarish (Samarqand)"] id3d["Moliyaviy Tizimlar"] id3d1["Soliqlar (Xiroj, Jizya, Ushr)"] id3d2["Pul Birliklari (Dinor, Dirham)"] id3d3["Savdo Vositalari (Sakk, Havola)"] id4["Madaniy va Diniy Ta'sir"] id4a["Islom Dinining Keng Tarqalishi"] id4b[""Islom Oltin Asri"ning Bir Qismi"] id4c["Ilm-Fan va San'at Rivoji"] id4d["Arab Tili va Yozuvining Tarqalishi"]

Bu aqliy xarita Arab xalifaliklari davrida Markaziy Osiyoda yuz bergan ko'p qirrali o'zgarishlarni vizual tarzda ifodalaydi.

Umaviylar va Abbosiylar Davrida Markaziy Osiyodagi Hukmronlikning Qiyosiy Jadvali

Quyidagi jadvalda Umaviylar va Abbosiylar xalifaliklarining Markaziy Osiyodagi hukmronligining asosiy jihatlari taqqoslanadi:

Jihat	Umaviylar Xalifaligi (Markaziy Osiyoda)	Abbosiylar Xalifaligi (Markaziy Osiyoda)
Bosib Olish Maqsadi	Kengayish, resurslarni o'zlashtirish, islomning dastlabki tarqalishi	Nazoratni mustahkamlash, islomlashtirishni chuqurlashtirish, iqtisodiy integratsiya
Siyosiy Boshqaruv	Markazlashgan (Damashq), valiylar (noiblar) orqali boshqaruv, harbiy garnizonlarga tayanish	Markazlashgan (Bag'dod), murakkab byurokratiya, mahalliy elitaning boshqaruvga jalb etilishi
Mavaliyga (Arab Bo'lmagan Musulmonlarga) Munosabat	Ko'pincha ikkinchi darajali fuqarolar sifatida qaralgan, ayrim cheklovlar mavjud bo'lgan	Arablar bilan teng huquqli musulmonlar sifatida qabul qilishga intilish kuchaygan
Asosiy Iqtisodiy Fokus	Resurslarni o'zlashtirish, savdo yo'llarini nazorat qilishga urinish, harbiy yurishlarni moliyalashtirish	Buyuk Ipak Yo'li savdosini faol rivojlantirish, qishloq xo'jaligi va hunarmandchilikni qo'llab-quvvatlash
Soliq Siyosati	Jizya (musulmon bo'lmaganlardan), Xiroj (yer solig'i); Islomni qabul qilish ba'zan jizya to'lashdan ozod qilgan	Jizya, Xiroj, Ushr (musulmon dehqonlardan); yanada tizimli va barqaror soliq yig'imi
Shahar Rivojlanishi	Mavjud shaharlarni nazorat qilish, yangi harbiy markazlar (garnizonlar) qurish	Shaharlarning gullab-yashnashi (Samarqand, Buxoro, Marv), yangi infratuzilmalar (bozorlar, karvonsaroylar) qurilishi
Madaniy Ta'sir	Arab madaniyatining dastlabki ta'siri, islom dinining kirib kelishi, mahalliy madaniyatlarga bosim	"Islom Oltin Asri"ning bir qismi sifatida ilm-fan, san'at va adabiyot markazlarining paydo bo'lishi, mahalliy madaniyatlar bilan sintez

Islom Oltin Asri va Markaziy Osiyo

Abbosiylar davri, xususan uning ilk asrlari, "Islom Oltin Asri" deb nomlanadi. Bu davrda ilm-fan, falsafa, tibbiyot, astronomiya, matematika va san'at sohalarida misli ko'rilmagan yutuqlarga erishildi. Markaziy Osiyo bu jarayonning ajralmas qismi bo'ldi.

Ushbu video Abbosiylar davri va "Islom Oltin Asri" haqida umumiy ma'lumot beradi. Markaziy Osiyo ushbu yuksalishda muhim rol o'ynagan. Videoda xalifalikning kengayishi, Bag'dodning ilm-fan markaziga aylanishi va turli madaniyatlarning o'zaro ta'siri yoritilgan bo'lib, bu jarayonlar Markaziy Osiyoning iqtisodiy va intellektual hayotiga bevosita ta'sir ko'rsatgan.

Bag'dod kabi yirik ilmiy markazlar bilan bir qatorda, Samarqand, Buxoro, Xorazm kabi Markaziy Osiyo shaharlari ham ilm-fan va madaniyat o'choqlariga aylandi. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (algebra asoschisi), Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino (Avitsenna), Imom Buxoriy kabi buyuk allomalar aynan shu mintaqadan yetishib chiqib, jahon sivilizatsiyasiga ulkan hissa qo'shdilar. Bu intellektual yuksalish, shubhasiz, mintaqadagi iqtisodiy barqarorlik va savdo aloqalarining rivojlanishi bilan chambarchas bog'liq edi.

Ko'p Beriladigan Savollar (FAQ)

Umaviylar va Abbosiylar Markaziy Osiyoni qanday bosib olgan? ▼

Markaziy Osiyoning arablar tomonidan bosib olinishi VII asr oʻrtalarida boshlanib, bir necha bosqichda amalga oshirilgan. Umaviylar davrida (661-750) Qutayba ibn Muslim boshchiligida Buxoro, Samarqand, Xorazm kabi yirik shaharlar egallangan. Abbosiylar davrida (750 yildan soʻng) esa 751 yildagi Talas jangi natijasida mintaqadagi Xitoy taʼsiri barham topib, arab-musulmon hukmronligi mustahkamlangan va islomlashuv jarayoni tezlashgan.

Markaziy Osiyoda Arab xalifaliklarining siyosiy boshqaruvi qanday edi? ▼

Umaviylar davrida Markaziy Osiyo Xuroson noibligi orqali Damashqdan boshqarilgan va boshqaruv asosan harbiy kuchga tayangan. Abbosiylar poytaxtni Bagʻdodga koʻchirib, yanada markazlashgan va murakkab maʼmuriy tizimni joriy qilganlar. Ular arab boʻlmagan musulmonlarni (mavoliylarni) boshqaruvga koʻproq jalb etishgan. Keyinchalik markaziy hokimiyat zaiflashgach, mintaqada yarim mustaqil mahalliy sulolalar (Tohiriylar, Somoniylar) paydo boʻlgan.

Arablar hukmronligi davrida Markaziy Osiyo iqtisodiyoti qanday o'zgardi? ▼

Arablar hukmronligi davrida Markaziy Osiyo iqtisodiyoti sezilarli darajada yuksaldi. Buyuk Ipak Yoʻli qayta jonlanib, xalqaro savdo rivojlandi. Samarqand, Buxoro kabi shaharlar yirik savdo va hunarmandchilik markazlariga aylandi. Qishloq xoʻjaligida sugʻorish tizimlari takomillashtirilib, hosildorlik oshdi. Yangi moliyaviy vositalar (cheklar, pul oʻtkazmalari) va yagona pul birliklari (dinor, dirham) joriy etildi. Hunarmandchilikning turli sohalari, jumladan, toʻqimachilik, kulolchilik, metallga ishlov berish va qogʻoz ishlab chiqarish taraqqiy etdi.

"Islom Oltin Asri"ning Markaziy Osiyo iqtisodiyotiga ta'siri qanday bo'lgan? ▼

"Islom Oltin Asri" (asosan Abbosiylar davrida) Markaziy Osiyo iqtisodiyotiga ijobiy taʼsir koʻrsatdi. Ilm-fan va texnologiyalarning rivojlanishi qishloq xoʻjaligi va hunarmandchilikda yangi usullarning qoʻllanilishiga olib keldi. Savdo aloqalarining kengayishi va shaharlarning oʻsishi iqtisodiy faollikni oshirdi. Mintaqa xalifalikning yirik iqtisodiy va madaniy markazlaridan biriga aylandi, bu esa umumiy farovonlikning ortishiga xizmat qildi.

Buyuk Ipak Yo'li bu davrda qanday rol o'ynagan? ▼

Buyuk Ipak Yoʻli Arab xalifaligi davrida Markaziy Osiyo iqtisodiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri boʻlgan. Xalifalikning keng hududlarni birlashtirishi natijasida savdo yoʻllarining xavfsizligi taʼminlanib, Sharq va Gʻarb oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi keskin oshgan. Markaziy Osiyo shaharlari ushbu transkontinental savdo yoʻlining muhim tranzit va taqsimot markazlari sifatida xizmat qilib, mintaqaning iqtisodiy gullab-yashnashiga katta hissa qoʻshgan.