Onthuld: Welke Nederlandse Bedrijven Kregen Cruciale Coronasteun?
Een diepgaande blik op de verdeling van miljarden aan overheidssteun tijdens de pandemie.
Tijdens de COVID-19 pandemie, die Nederland vanaf maart 2020 hard trof, zette de overheid een omvangrijk pakket aan financiële steunmaatregelen op om bedrijven en zelfstandigen te helpen overleven. Deze maatregelen waren essentieel om banen te behouden en een golf van faillissementen te voorkomen. Maar welke bedrijven maakten nu precies gebruik van deze steun, en hoe was deze verdeeld?
Kerninzichten: Coronasteun in Cijfers
- Wijdverbreid Gebruik: Bijna 652.000 bedrijven in Nederland, wat neerkomt op ongeveer 35% of ruim één op de drie bedrijven, maakten tussen maart 2020 en juni 2022 gebruik van ten minste één vorm van coronasteun.
- Focus op MKB en Zelfstandigen: Hoewel grote bedrijven ook steun ontvingen, lag een significant deel van de regelingen en het aantal aanvragers bij het midden- en kleinbedrijf (MKB) en zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers).
- Diverse Regelingen: De steun bestond uit verschillende regelingen, waaronder loonsubsidies (NOW), inkomensondersteuning voor zelfstandigen (Tozo), tegemoetkomingen voor vaste lasten (TVL/TOGS) en uitstel van belastingbetaling.
De Omvang van de Steunverlening
Een ongekende operatie voor de Nederlandse economie
De Nederlandse overheid mobiliseerde miljarden euro's om de economische gevolgen van de pandemie op te vangen. De periode van maart 2020 tot en met juni 2022 kenmerkte zich door lockdowns en contactbeperkende maatregelen, die een zware wissel trokken op vele sectoren. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt de enorme schaal van de steunoperatie: bijna 652.000 unieke bedrijven ontvingen een of andere vorm van financiële hulp.
Deze bedrijven varieerden sterk in omvang, van grote multinationals tot kleine zelfstandigen. Het percentage bedrijven dat steun aanvroeg, was het hoogst onder bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen (65%). Van de bedrijven met slechts één werkzame persoon (voornamelijk zzp'ers) deed 30% een beroep op een steunmaatregel.
Visuele weergave van het aantal bedrijven dat coronasteun gebruikte. Bron: CBS
De Belangrijkste Steunmaatregelen Uitgelicht
De overheid introduceerde een palet aan regelingen, elk met een specifiek doel en doelgroep. Bedrijven konden vaak meerdere regelingen tegelijk of na elkaar aanvragen. De vier meest gebruikte regelingen waren:
1. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)
Inkomensondersteuning voor Zelfstandigen
De Tozo was specifiek gericht op zelfstandig ondernemers, inclusief zzp'ers, om hen te voorzien in levensonderhoud wanneer hun inkomen door de crisis sterk terugviel. Ongeveer 18% van alle bedrijven in Nederland maakte gebruik van de Tozo. Deze regeling voorzag in een aanvulling op het inkomen tot bijstandsniveau en bood leningen voor bedrijfskapitaal tegen gunstige voorwaarden.
2. Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW)
Loonsteun voor Behoud van Banen
De NOW-regeling was bedoeld voor werkgevers die te maken hadden met een significant omzetverlies (minimaal 20%, later variërend per periode). Zij konden een tegemoetkoming in de loonkosten ontvangen, oplopend tot 90% afhankelijk van het omzetverlies, op voorwaarde dat zij hun personeel doorbetaalden en geen werknemers om bedrijfseconomische redenen ontsloegen. Bijna 140.000 bedrijven, met gezamenlijk zo'n 2,6 miljoen werknemers, ontvingen NOW-subsidie. Het totale bedrag aan verstrekte NOW-subsidie liep in de miljarden; alleen al in de eerste drie maanden werd €9,9 miljard toegekend.
3. Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL) en TOGS
Compensatie voor Doorlopende Kosten
De TVL (en zijn voorganger TOGS - Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren) was bedoeld om bedrijven te helpen hun vaste lasten, zoals huur, pacht, en verzekeringen, te kunnen blijven betalen, ondanks een fors omzetverlies. Deze regeling werd relatief vaak aangevraagd door bedrijven met 2 tot 50 werkzame personen, met name in sectoren die direct door sluitingen werden getroffen.
4. Bijzonder uitstel van belastingbetaling
Liquiditeitssteun door Uitstel
Naast directe subsidies bood de overheid bedrijven ook de mogelijkheid om de betaling van diverse belastingen (zoals loonheffingen, inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting) uit te stellen. Dit gaf bedrijven op korte termijn meer financiële ademruimte. Per 30 juni 2022 stond er voor circa €20,8 miljard aan uitgestelde belastingen open.
De volgende tabel geeft een overzicht van de belangrijkste regelingen:
| Regeling | Doel | Primaire Doelgroep | Type Steun |
|---|---|---|---|
| NOW (Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid) | Behoud van werkgelegenheid, doorbetalen lonen | Bedrijven met personeel en significant omzetverlies | Subsidie (tegemoetkoming loonkosten) |
| Tozo (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) | Inkomensondersteuning en bedrijfskapitaal | Zelfstandig ondernemers (incl. zzp'ers) | Gift/lening (aanvulling inkomen, lening bedrijfskapitaal) |
| TVL (Tegemoetkoming Vaste Lasten) | Dekking van vaste bedrijfskosten | MKB-bedrijven met hoog omzetverlies en hoge vaste lasten | Subsidie |
| TOGS (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren) | Eenmalige tegemoetkoming voor direct getroffen sectoren | Bedrijven in specifiek aangewezen sectoren | Subsidie (eenmalig €4.000) |
| Bijzonder uitstel van belastingbetaling | Verbeteren liquiditeitspositie | Alle bedrijven met liquiditeitsproblemen door corona | Uitstel van betalingsverplichting |
Gebruik van Steunmaatregelen per Bedrijfsgrootte
De mate waarin verschillende typen bedrijven gebruikmaakten van de coronasteun varieerde. De onderstaande grafiek illustreert een geschatte verdeling van het gebruik van de belangrijkste steunmaatregelen (NOW, Tozo, TVL/TOGS, en Belastinguitstel) over verschillende bedrijfsgroottes. Dit is een geïnterpreteerde weergave gebaseerd op algemene trends uit de CBS-data, waarbij 'Hoog' een relatief hoge mate van gebruik binnen die categorie aangeeft.
Deze grafiek laat zien dat met name MKB-bedrijven met personeel intensief gebruikmaakten van de NOW en TVL, terwijl de Tozo cruciaal was voor zzp'ers. Belastinguitstel werd breed ingezet over alle bedrijfsgroottes.
Sectoren en Grote Ontvangers
Wie werden het zwaarst getroffen?
Niet verrassend maakten bedrijven in sectoren die direct en hard geraakt werden door contactbeperkende maatregelen en lockdowns het meest gebruik van de steun. Dit gold met name voor:
- Horeca: Restaurants, cafés en hotels zagen hun omzet kelderen.
- Reisbranche: Luchtvaartmaatschappijen, reisbureaus en touroperators.
- Evenementenindustrie: Festivals, concerten, beurzen en congressen werden massaal geannuleerd.
- Cultuursector: Theaters, musea en bioscopen moesten de deuren sluiten.
- Detailhandel (non-food): Winkels die niet-essentiële goederen verkopen.
In de horeca maakte bijvoorbeeld bijna 85% van de bedrijven met meer dan één werknemer gebruik van vaste-lastenregelingen zoals de TVL.
Specifieke Grote Ontvangers
Hoewel de steun breed verdeeld was, waren er enkele grote bedrijven die aanzienlijke bedragen ontvingen, voornamelijk via de NOW-regeling. De bekendste hiervan is:
- KLM: De luchtvaartmaatschappij was de grootste individuele ontvanger van NOW-subsidie. Alleen al in de eerste NOW-periode ontving KLM bijna €300 miljoen (specifiek €293 miljoen), en ook in latere periodes bleef het bedrijf aanzienlijke steun ontvangen om de lonen van duizenden medewerkers te kunnen doorbetalen.
- Andere grote werkgevers: Ook bedrijven als de Nederlandse Spoorwegen (NS), en diverse grote winkelketens en uitzendbureaus behoorden tot de grotere ontvangers van NOW-steun. Het UWV, dat de NOW-regeling uitvoerde, heeft registers gepubliceerd met bedrijven die voorschotten ontvingen.
In totaal werd er via de NOW-regelingen bijna 8 miljard euro aan ongeveer 140.000 bedrijven uitgekeerd. Het merendeel van de grote steunbedragen concentreerde zich in de Randstad, met Amsterdam als gemeente waar het hoogste totale bedrag aan coronasteun naartoe vloeide.
Visueel Overzicht: Ecosysteem van Coronasteun
De onderstaande mindmap visualiseert de verschillende facetten van de coronasteun in Nederland, van de typen regelingen tot de getroffen sectoren en de beoogde impact.
Impact en Nalatenschap van de Steun
Faillissementen voorkomen en de weg vooruit
De coronasteunmaatregelen hebben een cruciale rol gespeeld in het overeind houden van de Nederlandse economie tijdens een ongekende crisis. Economen van de Rabobank schatten dat de diverse steunmaatregelen, met name de NOW, TVL en het belastinguitstel, minstens 12.500 faillissementen hebben helpen voorkomen. Zonder deze interventies had de pandemie waarschijnlijk geleid tot een veel grotere economische krimp en banenverlies.
De coronasteun heeft naar schatting tienduizenden bedrijven voor faillissement behoed.
De steunmaatregelen werden vanaf april 2022 geleidelijk afgebouwd. Vanaf 1 oktober 2022 moesten bedrijven beginnen met het terugbetalen van uitgestelde belastingen, vaak via een meerjarige betalingsregeling. Voor subsidies zoals de NOW en TVL gold dat de definitieve bedragen werden vastgesteld op basis van de daadwerkelijke omzetverliezen en loonsommen. Dit kon in sommige gevallen betekenen dat bedrijven een deel van de ontvangen voorschotten moesten terugbetalen, of juist nog een nabetaling ontvingen.
De Uitdaging van Terugbetaling
De terugbetalingsverplichtingen vormen voor een deel van de bedrijven een nieuwe financiële uitdaging, zeker in combinatie met gestegen energiekosten en inflatie. De onderstaande video gaat dieper in op de zorgen van ondernemers omtrent de terugbetaling van coronasteun.
Video over de zorgen en uitdagingen rondom de terugbetaling van coronasteun door ondernemers.
De nasleep van de coronacrisis en de steunmaatregelen zal de Nederlandse economie en het bedrijfsleven nog geruime tijd beïnvloeden. De overheid en diverse instanties monitoren de situatie nauwlettend.
De uitdaging van coronaschulden draagt bij aan een stijging in het aantal faillissementen na de steunperiode.
Veelgestelde Vragen (FAQ)
Hoeveel bedrijven hebben in totaal coronasteun ontvangen?
Bijna 652.000 bedrijven in Nederland hebben tussen maart 2020 en juni 2022 gebruikgemaakt van ten minste één van de financiële steunmaatregelen van de overheid. Dit komt neer op ongeveer 35% van alle Nederlandse bedrijven.
Welke steunregeling werd het meest gebruikt door zelfstandigen?
De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) was de meest gebruikte regeling door kleine zelfstandige ondernemers. Ongeveer 18% van alle bedrijven in Nederland (voornamelijk zzp'ers) maakte gebruik van de Tozo voor inkomensondersteuning.
Welk bedrijf ontving de meeste NOW-steun?
Luchtvaartmaatschappij KLM was de grootste individuele ontvanger van NOW-subsidie. Alleen al in de eerste NOW-periode ontving KLM bijna €300 miljoen.
Moest alle coronasteun worden terugbetaald?
Niet alle steun hoefde te worden terugbetaald. Uitgestelde belastingen moesten wel worden terugbetaald, vaak via een betalingsregeling. Voor subsidies zoals NOW en TVL hing het af van de definitieve vaststelling: als een bedrijf minder omzetverlies had dan verwacht of niet aan alle voorwaarden voldeed, kon een deel van de voorschotten teruggevorderd worden. Steun zoals de TOGS was in principe een gift.
Welke sectoren maakten het meest gebruik van de coronasteun?
Bedrijven in sectoren die zwaar werden getroffen door contactbeperkingen, zoals de horeca, reisbranche, evenementensector, cultuursector en de detailhandel (non-food), maakten relatief het meest gebruik van de steunmaatregelen.
Aanbevolen voor Verder Onderzoek
- Wat was de totale financiële omvang van de coronasteunpakketten in Nederland?
- Hoeveel banen zijn er gered dankzij de NOW-regeling tijdens de coronacrisis?
- Wat zijn de langetermijneffecten van de coronasteun op de Nederlandse staatsschuld?
- Zijn er verschillen in de ontvangen coronasteun tussen regio's in Nederland?
Referenties
Last updated May 16, 2025